Stres’in neliği, yanlışlar ve doğrular

1. Amaç: Dili stres araştırma, tartışma ve pratikleri için hazırlamak: Uygulamalı felsefe çalışması

2. Tanım: (Connan ve Selye’nin) Hoeostatik dengenin bozulduğu durumlarda organizmanın yeniden dengeyi oluşturan birörnek  tepkisi.

3. Organizma bütün bunlara aynı, birörnek tepki verir:

  • Fizik hastalıklara (verem, veba…)
  • Sakatlanmalara
  • Fizik değişmelere (hava şartlarındaki değişmeler gibi)
  • Toplumsal şartlardaki değişmeler (kazançtaki beklenmedik artma gibi)
  • Biyolojik ve psikolojik değişimler ( yaşlanma gibi)
  • Çözülmeyen psikolojik sorunlar (geçim nedeniyle ayrılmanın olanaksız olduğu durumda aşağılayan bir patronun bu tür davranışlarını durduramama) 

4. “Hastalık tepkisi”  hastalık yaşantısında, hastalıkların kendime özgü semptomlarının dışında kalan ortak tepki stres tepkisidir.

 

5. Uzun süren psikolojik sorunların yarattığı stres tepkisi de bir hastalık tepkisidir.

Bu nedenle “ruhi olaylar soluk tıkanması gibi fizik olayların nedeni olamaz. Ben hastayım.” gibi konuşmalar  stresin bir fizik tepki olduğunu bilmemenin sonucudur.

 

6. Streste süreç (Selye’nin deneyi):

  • Şok dönemi: Soğuk ortamda tavşanlar birbirine sokuluyor. Hareketlerinde azalma oluyor, hasta görünüm…
  • Uyum dönemi: Soğuk devam ettiği halde tavşanlar çok sağlıklı ve canlı bir görünüm kazanıyorlar.
  • Tükenme dönemi: Soğuk yaşamayı olanaksız kılacak ölçüde sürerse hastalanma ve ölüm… 

7. Şaşırtıcı olan: Başarılı uyum gerçekleştirmiş olan tavşanlar hastalığı daha ağır yaşıyorlar ve ölüm oranları daha yüksek.

8. Stres süreci ve üç tür stres:

  • Akut stres (Organizmayı çok yorar. Ama dinlenmeyle geçer)
  • Canlılık (bu da bir stres türü. Stresin zararlı sonuçlarını fark etmemizi önler.)
  • Kronik stres (kronik yorgunluk): (Kendini “hastalık tepkisi”yle gösterir. Bu dönemde çoğunlukla doktorlara baş vurarak çözüm aranır.)

9. Bazıları kendi başına hastalık sanılan kronik yorgunluğun işaretleri:

  • Sindirim sorunları
  • Kalp çarpıntıları ve ritim bozuklukları
  • Ağrılar,
  • Ciltle ilgili sorunlar
  • Unutkanlıklar ve dalmalar,
  • Kiloyla ilgili sorunlar,
  • Kararlarını uygulayamama, hayatı planlayamamadan soğan paniklemeler
  • Yiyeceklerin sık boğaza kaçaması,
  • Soğuk algınlığı; üşüme ve terlemeler
  • Burun tıkanıklığı ve akması
  • Uyku düzeninin bozulması
  • Gerekeni değil de önüne çıkan işi yapmak: bu arada yorulduğu halde yapmakta olduğu işler bırakamama
  • Uyurken salya akması.
  • ……………. 

10. Kronik stresin yorumu:

Bu süreç boyunca yorgunluk artmaktadır.

Bu nedenle stres bir yorulma olayıdır ve artık “kronik stres” yerine “kronik yorgunluk” deniyor.

 

11. Kronik stres:

  • Hayati tehlikelere karşı alınmış tedbir: Yaşam için gerekli maddeler (su, şeker, tuz gibi) korumaya alınmıştır; dikkatli kullanılır.
  • Dinlenmeyle geçmeyen yorgunluk, hareketi, dolaysıyla harcamaları azaltır.
  • Sorunlar ortaya çıkmadan (büyük harcamalardan kaçınmak) çözmek için önemsenmeyecek tehlike işaretlerine bile aşırı tepkiler verilir.
  • Yaşanan isteksizlik, unutkanlıklar ve dalmalar da harcamaları azaltmak içindir. 

12. Kronik stres ikiye ayrılabilir:

  • Gerçek tehlikelerin (örnek olarak ölümle bitebilecek  hastalıkların) yaşandığı zamanlardakiler.
  • Psikolojik sorunlar sonucu yaşanan öğrenilmiş kronik stresler. 

13. Stresin bir türü olan canlılık ikiye ayrılabilir:

  • Kronik stresin gelmekte olduğunun işaretleri yoktur.
  • Kronik stresin gelmekte olduğunun işaretleri yaşanır: Bu işaretleri tanımak ve ayırmayı öğrenmek gerekir. 

14. Her birinde yapılacaklar farklı olduğundan bu stres türlerini ayırmak önemlidir:

  • Akut streslerde öğrenme ilkelerinden üretilmiş teknikler kullanılır.
  • Canlılk döneminde
    1. canlılığa neden olan akut stres çözülmeli.
    2. Kişiye uygun bir yaşam tarzı oluşturulmalı
  • Kronik yorgunluk döneminde,
  1. stres yaşantısına neden  olan akut stres çözülmeli
  2. Kişiye uygun bir yaşam tarzı oluşturulmalı
  3. Yorgunluğuyok edecek bir program oluşturulmalı. 

15. Diğer türleri (sürece bağlı olanları dışında):

Distres (olumsuz duygularla yaşanan) – Eustres (hoş duygularla yşanan)

  1. Distresi de başarı ve çöküntüye düşmeyi önleyecek ölçüde yaşamak gerekiyor.
  2. Eustres de yorgunluğun sınırında olan kimselerde sorun yaratabilir: LCU toplamı önemli. Örnek olarak LCU’su 300’e yaklaşmış biri(stres yükü fazla olan biri) gelirindeki beklenmedik artma nedeniyle soğuk algınlığı yaşayabilir.Diğer stres yükleyen olaylar: Başarılı olma (okulda, grupta, iş durumunda iyileşme, tatil, sevdiğimiz biriyle buluşma, eğlenmek…

16. Parasempatik sinir sistemi baskın olduğunda stres gerekli olanları yapamama ölçüsünde gevşeme olarak görünüyor. Bu durumlarda rahatlama teknikleri stresi artırıyor.

17. Erkeklik hormonunun artması stresin artmasına neden oluyor. Kadınların bu durumlarda yardımlaşarak birbirilerine sokulmaları (oxitosin hormonu) stresi bastıran etki yapıyor.

18. Distres de dahil her türlü stres başarı ve çöküntüye düşmemek için gerekli (LCU’nun 300’ü geçmemesi şartıyla.)

19. “kaçma ve savaşma tepkisi” stresin tanımı olamaz. Çünkü canlının kendisini tehlikede yaşamadığı durumlarda, örnek olarak piyangodan büyük miktarda para çıktığında da stres yaşıyoruz.

Bu durumda stresi sevinme tepkisi olarak tanımlamak da yerindedir.