Akut Stresle Baş Etme Süreci

Stresle ilgili tüm sorunlar çözüme ulaşamamış akut streslerin sonucudur.

Bu nedenle akut stresle baş etmeyi öğrenmek öğrenmenin ilk adımı olmalı.

  1. Öğrendiklerimizle ( alışkanlıklarımızla) yaşıyoruz.
  2. Diğer canlılardan çok farklıyız bu bakımdan. Örnek olarak Afrikalı bir kabiledeki köpekle bizim köylümüzün köpeği uyarıcılara aynı tepkiyi verir.Buna karşılık aynı köyün öğretmeniyle hocası çok farklı alışkanlıklarla yaşamlarını sürdürmektedir.Kestirmeden şöyle dersek önemli bir yanlış yapmış sayılmayız: hayvanlar bir örnek içgüdülerine göre yaşarken insanlar yaşam deneyimleriyle kazandıkları değişken alışkanlıklarla yaşamlarını sürdürürler.

     

  3. Öğrenme (yeni alışkanlıklar kazanma ve işe yarmayanları bırakma) yaşadığımız sürece sürüp gider.

 

  1. Alışkanlıklar:
    1. Yaşam şartıdır: Alıştıklarımızı bilinçdışı kullandığımızdan, yeni alışkanlıklar kazanabiliriz.Düşe kalka yürümeyi öğrendikten sonra artık yürümek için dikkat gerekmeyecektir: bilinçdışı gerçekleşir yürümek.Bu kazançla yürürken bile yeni şeyler öğrenebiliriz: yolda gördüklerimizden, yanımızdaki arkadaşın dediklerinden…

      Konuşma da öyle: konuşurken düşünebiliriz de…

    2. Yaşadığımızın önemli bir kısmı bilinçdışında geçtiğinden davranışlarımızın nedenlerini çoğunlukla hatırlamayız.Sorunlarınızla, sorunlarla uğraştıkça göreceksiniz; insanlar sıklıkla davranışlarının nedenlerini hatırlamazlar. Örnek olarak, “yatmak üzereyken neden o koca tabak makarnayı yedim anlamıyorum” diyebilir biri. Ama araştırmalardan sonra itiraf edebilir: kan şekerini yükselterek hemen uykuya geçmek için yemiştir. Uyumayı seçmesinin nedeni de anlamsız ve boş geçen gecenin sıkıntısını yaşamamaktır.
    3. Alışkanlıklarımız bir öncekine göre sonuç bir sonrakine göre nedendir:Örnek olarak baba “anahtar nerede?” diye  sorar – çocuk etrafına bakar – hatırlamaz – korkar – telaşlanır – hayalinde masanın üzerindeki anahtarı görür – “masanın üzerinde” der…
    4. Olayları anlamak ve değiştirmek bu zincirleri fark etmekle gerçekleşecektir.
  2. Sorun çözme süreci de gün içinde sürüp giden doğal öğrenmenin bir parçasıdır:Yeni sorunlar edinirken de, sorunlarımızı çözerken de olup bitenler hep öğrenme ilkeleriyle gerçekleşir. Bu nedenle sorun çözme sırasındaki öğrenmeler herhangi bir meslek öğrenme olayından farklı değildir ve farklı görmemeliyiz (usta çırak ilişkisindeki gibi).
  3. Sorun çözme sırasında, bir meslekte ustalaşmayı örnek olarak alacağız.
    1. Çırak da ustada öğrenmenin gerçekleşeceğinden kuşku duymaz (ya da duymamalı): insan öğrenen varlıktır. Çalışırsa kesinlikle öğrenecektir.
    2. Çırak denenleri dinler.
    3. Ustayı gözler
    4. Benzer konulardaki bildiklerinden ve alışkanlıklarından yararlanır,
    5. Dener.
    6. Denemelerin sonuçlarına birlikte bakarlar
    7. Denemeleri ve sonuçlarını değerlendirirler,
    8. Ardından çırak yeniden dener.
    9. Yeniden değerlendirirler.
    10. Yeniden dener
    11. Yeniden değerlendirirler
    12. ………………..
    13. Bu süreç istenen amaca ulaşıncaya  kadar sürer. 
  4. Hayalde de öğreniyoruz. Bu büyük olanağı sorun çözme sırsında da kullanmalıyız.
    1. Kavramlar sınıf gösterir:“Masa” sözcüğü somut bir şeyi göstermez; bir sınıfın adıdır. Mağara adamının masa olarak kullandığı taş da, 14. Lui’nin masası da, mutfağımdaki masa da, yazlık evimizdeki plastik masa da, aile hatırası diye sakladığımız antika masa da ……. Bunlar masa sınıfının üyeleridirler. “Masa” sözcüğü bütün bu masa grubunun ortak adı olduğundan algılanır bir şeyi göstermez.  Bu nedenle algıladığımız şeylere verdiğimiz tepkiyi “masa” sözcüğüne veremeyiz. Bir ada bir  şey yapılamaz.
    2. Buna karşılık hayaller somut olayları karşılar. Bu nedenle algılananlara verdiğimiz tepkileri onlara da veririz.Örnek olarak lise öğrencisiyken  üzerinde ders çalıştığım masayı hayal ettiğimde, o masanın tüm özellikleri canlanır… İşte bunun için hayalimdeki masaya günlük yaşamda verdiğim tepkilerin aynısını verebilirim.Buna karşılık “bir masa”nın üzerinde yazı yazdığımı hayal etmem olanaksızdır(çünkü o bir sınıfın adıdır). Masa sözcüğü algılanır bir şeyi göstermez.
    3. Hayalin bu özelliğinden ötürü hayalde de öğreniyoruz: Kendimi her akşam yanında oturduğum masanın yanında hayal ettiğimde, o masaya gerçek yaşam sırasında verdiğim tepkileri verecek duruma girerim; gerçeğine verdiğim tepkinin aynısını ona da veririm.
  5. İki tür sorun, iki tür öğrenme: Kavrayarak (dil kullanımıyla ilgili öğrenme) ve şartlamalarla ilgili olanı…
    1. Kavrayarak:
      1. İnsan dil kullanarak yaşar: sorunlarını çözerek
      2. Dil yönergedir. Belli durumlarda ne yapacağımızı gösterir..
      3. Somut olaylarla ilgilenilmeli.
      4. Dili kullanış tarzı yaşamı etkiler: Dili yanlış kullanma sorunlar yaratır.
      5. Dili yanlış kullanmak nedeniyle oluşan sorunlar, sorun fark edildiği anda son bulur; eğer şartlamalar beslenmemişse.
    2. Öğrenme ilkelerine göre oluşmuş sorunlar (alışkanlıklar)  gene bu ilkelerle çözülürler.
      1. Oluşma nedenlerine göre türleri:
        1. Klasik
        2. Operan
        3. Alışma
        4. Model alma
        5. Yenilik
      2. Öğrenme şartlar hazırlandığında, değişme kendiliğinden gerçekleşir.
  6. Kavrayarak ve şartlamalarla öğrenmenin zamana göre durumu:
    1. Kavrayarak öğrenme anında gerçekleşir
    2. Şartlamalarla oluşan öğrenmelerde organizmanın öğrenmesi tekrarlarla gerçekleşir ve bu tür değişmeler zaman alır.